Çözelti Tavlama Metalde Hangi Değişiklikleri Değiştirir?
Çözelti tavlaması, östenitik ve dubleks paslanmaz çelik borulara sıcak haddeleme, soğuk çekme, bükme veya kaynak sonrası uygulanan son ısıl işlemdir. Amacı kozmetikten ziyade metalurjiktir: çeliği, alaşım elementlerinin katı çözelti içinde tutulduğu tek fazlı bir duruma döndürür. Sıcak çalışma ve kaynak, malzemeyi yarı kararlı bir durumda bırakır. Krom karbürler kabaca 425 derece C ila 815 derece C aralığında tane sınırlarında çöker ve çelik yaklaşık 600 derece C'nin üzerinde kaldığında dubleks derecelerde sigma ve chi gibi metaller arası fazlar oluşur. Her iki durumda da pasif krom-oksit filmi artık tükenen bölgelerde iyileşemez ve korozyon tam olarak yapının en yüksek gerilimi taşıdığı yerde başlar.
Çözelti tavlaması sırasında boru, karbür çözünme sıcaklığının üzerinde ısıtılır, reaksiyonun tüm duvar kalınlığı boyunca tamamlanmasına yetecek kadar uzun süre ıslatılır ve ardından çökelmenin aşağıya doğru yeniden başlamaması için yeterince hızlı soğutulur. Doğru şekilde işlenmiş bir boru, solüsyonda tutulan karbona, kütle analizine eşit bir tanecik sınırı krom içeriğine ve dubleks 2205'te, yavaş soğumanın bıraktığı dengesiz yapı yerine 50/50'ye yakın yaklaşık olarak dengeli bir ferrit-östenit oranına sahiptir.
Alıcı için pratik sonuç, çözelti tavlamanın satın alma spesifikasyonunda bir kalem olması ve fırın sıcaklığı, bekletme süresi ve soğutma yöntemiyle birlikte değirmen sertifikasında kanıtlanması gerektiğidir. Sıcak haddelenmiş, kaynaklı veya soğuk çekilmiş durumda tedarik edilen boru, kimyası doğru olsa bile, uygun şekilde tavlanmış bir borunun geçtiği tanecikler arası veya çukurlaşma testlerinde başarısız olacaktır.
Dereceye Göre Çözelti Tavlama Sıcaklıkları
Tavlama sıcaklığı kaliteye özeldir ve karbür çözünmesi, tane büyümesi ve faz kontrolü arasındaki denge ile sabitlenir. Az tavlama, yapıda karbürlerin ve artık soğuk iş geriliminin oluşmasına neden olur; aşırı tavlama taneyi irileştirir, tokluğu azaltır ve dubleks kalitelerde ferrit veya sigma dengesizliği oluşturur. Aşağıdaki aralıklar, yaygın boru kaliteleri için standart değirmen uygulamalarını yansıtmaktadır ve adı geçen ürün spesifikasyonlarıyla tutarlıdır.
| Seviye | UNS numarası | Çözüm tavlama aralığı | Soğutma | Oda sıcaklığında çekme / verim |
|---|---|---|---|---|
| 304 | S30400 | 1040-1120 derece C | Su söndürme veya hızlı hava | 515 MPa / 205 MPa |
| 304L | S30403 | 1040-1120 derece C | Su söndürme | 485 MPa / 170 MPa |
| 316 / 316L | S31600 / S31603 | 1040-1120 derece C | Su söndürme | 515 veya 485 MPa / 205 veya 170 MPa |
| 321 | S32100 | 1050-1120 derece C | Hızlı hava veya su | 515 MPa / 205 MPa |
| 347 | S34700 | 1050-1150 derece C | Hızlı hava veya su | 515 MPa / 205 MPa |
| 310S | S31008 | 1040-1150 derece C | Su söndürme veya hızlı hava | 515 MPa / 205 MPa |
| Dubleks 2205 | S32205 | 1020-1100 derece C | Suyla söndürme, ince duvarlar için basınçlı hava | 620 MPa / 450 MPa |
| Süper dubleks 2507 | S32750 | 1025-1125 derece C | Su söndürme zorunlu | 800 MPa / 550 MPa |
| Süper östenitik 6Mo | S31254 | 1150-1200 derece C | Su söndürme, yüksek soğutma hızı | 650 MPa / 300 MPa |
Çekme ve akma değerleri, östenitik kaynaklı ve dikişsiz boru için ASTM A312/A312M, dubleks boru için ASTM A789/A790 ve ısı eşanjörü borusu için ASTM A213/A213M boru ürün spesifikasyonlarından alınan minimum değerlerdir. 321 ve 347 kaliteleri sırasıyla titanyum ve niyobyum ile stabilize edilmiştir, bu nedenle biraz daha geniş bir pencereyi tolere ederler, ancak yine de krom açısından zengin matris bölgeleri bırakacak olan titanyum veya niyobyum karbürlerin tamamen çözünmesini gerektirirler. 321 sınıfı ayrıca, son tavlamadan önce bazı spesifikasyonlarda kullanılan yaklaşık 870 ila 900 derece C'de ayrı bir stabilize edici tavlamaya sahiptir.
Isıtma Hızı, Islatma Süresi ve Fırın Atmosferi
Isıtma hızı, artık çekme geriliminin artı hızlı bir termal rampanın ince duvarları bozabileceği soğuk çekilmiş boru için en önemli husustur. Pratik bir atölye kuralı, boruyu ostenitik kaliteler için zaten sıcaklıkta olan bir fırına yüklemektir, çünkü kontrol edilecek bir faz dönüşümü yoktur, dubleks ve ağır duvarlı bölümler ise duvar boyunca ferrit-östenit oranını dengesizleştiren termal değişimleri önlemek için rampalanır.
Islatma süresi uzunluk yerine kalınlığa göre ayarlanır. Yaygın olarak kullanılan temel, tüm bölüm sıcaklığa ulaştığında duvar kalınlığının milimetresi başına 1,2 ila 2,5 dakikadır ve daha ağır duvarlar üst uca daha yakın tutulur. Islatma, sıcaklığın yerini tutmaz: aralığın alt ucunda tutmayı uzatmak, tam sıcaklık gerektiren karbürleri çözmez ve aralığın üst kısmında çok uzun süre tutmak, korozyon direncini artırmadan tanecikleri büyütür ve tokluğu azaltır.
Fırın atmosferi yüzey kalitesini ve dolaylı olarak korozyon performansını kontrol eder. Kontrollü oksitleyici atmosfere sahip sürekli silindirli ocaklı fırınlar, tavlanmış borular için normaldir, çünkü sonraki asitleme adımında hafif, tek biçimli oksit tabakası giderilir. Karbonlu veya indirgeyici atmosferler 304L ve 316L'nin yüzeyini karbonlaştırabilir, yerel karbonu yükseltebilir ve çekirdek analizi doğru olsa bile çukurlaşan hassas bir cilt oluşturabilir. Uygun yanma kontrolü olmayan kükürt içeren yakıt, nikel içeren kalitelerin yüzeyinde kükürt toplanmasını da artırabilir.
Neden Soğutma Hızı Sonucu Belirler?
Soğutma, tavlama arızalarının çoğunun meydana geldiği yerdir. Çözünme sonrasında çeliğin, karbür çökelme aralığından, krom ve karbonun tane sınırlarında birleşmek için zamanları olmayacak kadar hızlı geçmesi gerekir. Yaklaşık 6 mm'ye kadar duvar kalınlığına sahip östenitik borular için, suyla söndürme veya yüksek hızlı basınçlı hava bunu başarır. Daha ağır duvarlar için, tamamen suyla söndürme veya su püskürtme halkası ve ardından suya daldırma güvenilir yoldur; Durgun havada yavaş soğutma veya sıcak borunun yalıtımın altına istiflenmesi doğru değildir.
Dubleks boru daha da az bağışlayıcıdır. 1020 ila 1100 derece C arasında soğutma, sigma ve ikincil ostenit oluşumunu önleyecek kadar hızlı olmalıdır; bu nedenle, kabaca 20 mm'nin üzerinde duvar kalınlığına sahip süper dubleks 2507, normal olarak tüm bölümün zorunlu suyla söndürülmesiyle belirtilir. Yavaş soğuyan dubleks bir boru, metalografik sayıma göre yüzde 35 ila 65'in dışında bir ferrit içeriği gösterir ve eksi 46 derece C'deki darbe dayanıklılığı, çekme testleri hala geçse bile çökebilir.
Soğutma, sertifikada yazılı olmadığı sürece sertifika üzerinde görülemediğinden, satın alma siparişlerinde soğutma yöntemi belirtilmeli ve muayenede söndürme kaydı veya kritik servis için tane sınırı durumunu ve faz dengesini gösteren enine metalografik kesit talep edilmelidir.
Hassaslaştırma ve Stabilize Edilmiş Kaliteler
Hassaslaştırma, tanecik sınırlarında, yanlarında kromu tüketen, tipik olarak artık pasif olmayan yüzde 12 kromun altında bir bölge bulunan krom karbür ağlarının oluşmasıdır. Bunun klasik nedeni kaynaktır: ısıdan etkilenen bölge 425 ila 815 derece C'yi geçer ve orada karbürün oluşmasına yetecek kadar uzun süre kalır. Metalurjik cevaplar üçtür. Sürekli karbür oluşturmaya yetecek kadar karbon kalmaması için karbonu 304L ve 316L'de maksimum yüzde 0,030'a düşürün. Kaliteyi 321'de titanyum veya 347'de niyobyum ile stabilize edin, böylece karbür oluşturan elementin karbonla kromdan önce birleşmesi sağlanır. Veya kaynak sonrası tavlama, şantiye imalatı için nadiren pratiktir ve düşük karbonlu ve stabilize kalitelerin mevcut olmasının nedeni budur.
Uygulamada, 304L ve 316L kaynaklı borular ve fabrikasyon makaralar için, 321 ve 347 düşük karbonlu kalitelerin sürünme mukavemetini kaybettiği yaklaşık 500 derecenin üzerindeki servisler için ve standart 304 veya 316 ise yalnızca dikişsiz, kaynaksız, termal çevrimsiz işler için belirtilmiştir. Kaynaklı yapıya sahip ve kaynak sonrası tavlama yapılmayan 304 boru gerektiren satın alma spesifikasyonları yaygın ve pahalı bir hatadır.
Dubleks ve Süper Dubleks: Faz Dengesi ve Sigma
Dubleks kaliteler yumuşatmak için değil, faz oranını sabitlemek için tavlanır. Hedef, 2205'te hacimce kabaca yüzde 35 ila 65'lik bir ferrit içeriği ve 2507'de daha ince, daha sıkı bir penceredir. Alt sınırın altında kalite, klorür stresi-korozyon direncini kaybeder; üst sınırın üzerinde tokluğu ve sünekliği kaybeder. Bu nedenle çözelti tavlama sıcaklığı dengeyi değiştirmek için seçilir: daha yüksek sıcaklık ferritin lehine, daha düşük sıcaklık ostenitin lehine olur ve 20 derece C'lik küçük değişiklikler sayımı yüzde birkaç oranında hareket ettirebilir.
Sigma fazı, 2205 için 700 ila 955 derece C aralığında en hızlı şekilde oluşur ve bu aralık boyunca yavaş soğuma ile güçlü bir şekilde hızlanır. Sigma sert, kırılgan ve krom-molibden bakımından zengin olduğundan varlığı hem boruyu kırılganlaştırır hem de korozyon direnci sağlayan alaşım elementlerini ortadan kaldırır. Yüzde 2 ila 3 sigmalı bir boru, darbe enerjisinin yarısından fazlasını kaybedebilir ve çekme mukavemeti spesifikasyonda kalsa bile oyuklanma direncinde belirgin bir düşüş gösterebilir. Tavlamadan sonra soğuk şekillendirme, dublekste gerinimin neden olduğu martenziti ortaya çıkarır ve daha fazla tavlama gerektirir; büküm sonrası tavlama yapılmayan şekillendirilmiş bir büküm, ıslak klorür servisi için kabul edilmemelidir.
Doğrulama: Sertlik, Korozyon Testi ve Dokümantasyon
Tavlama kalitesi, tek bir sayı yerine mekanik, metalografik ve korozyon testlerinin bir kombinasyonu ile doğrulanır. Sertlik en ucuz ekrandır. ASTM A312/A312M'ye göre östenitik boru, 304L/316L kaliteleri için normalde 90 HRB ile sınırlıdır ve sözde tavlanmış bir tüpte yüksek okuma, yetersiz soğutmanın veya eksik çözünmenin güvenilir bir göstergesidir. Dubleks boru, metalografi ile ferrit sayımı açısından kontrol edilir ve birçok ekşi ve düşük sıcaklık görevi için düşük sıcaklıkta darbe testi gerekir.
Korozyon testi servis tarafından belirlenir. Östenitik kaliteler için ASTM A262, oksalik asit aşındırma tarama testi ve tanecikler arası saldırı için yüzde 65 nitrik asit uygulaması da dahil olmak üzere çeşitli uygulamaları kapsar. Dubleks ve süper dubleks için ASTM A923, metaller arası faz ve darbe testinin sınıflandırılmasını sağlarken, ASTM G48 Uygulama A, derece ve sıcaklığa göre belirlenen kabul kriterleri ile ferrik klorürdeki çukurlaşma direncini ölçer. Kaynaklı borular için, test kuponunun kaynak ve ısıdan etkilenen bölge boyunca alınması gerekir, çünkü ana metal sonucu tek başına bağlantı hakkında hiçbir şey söylemez.
Dokümantasyon, ısı numarası ve kimyasal analiz içeren değirmen sertifikasını, ısıl işlem durumunu, çekme ve sertlik sonuçlarını, belirtilmişse korozyon test raporunu ve teslim edilen parçalar için pozitif malzeme tanımlama kaydını içermelidir. Yalnızca kimyayı ve genel bir durum bildirimini listeleyen bir sertifika, çözelti tavlama işleminin belirtilen sıcaklıkta gerçekleştiğini göstermez.
Tavlama Sonrası: Tortu Temizleme, Asitleme ve Pasivasyon
Tavlama, borunun kabul edilmesinden önce tamamen çıkarılması gereken bir oksit tabakası oluşturur. Bilinen ilk adım, kumlama yoluyla mekanik kireç gidermedir, ardından kireç tabakasının altındaki kromu tüketen tabakayı çözmek için karışık asitle temizleme ve ardından tekdüze bir krom oksit filmi yeniden oluşturmak için pasifleştirme gelir. Satın alma spesifikasyonunda yalnızca fiziksel ve uygunluk hususları yer alır: yüzey gömülü kireç, ısıyla renk tonu ve serbest demir içermemelidir ve pasivasyon işlemi, ferroksil veya bakır sülfat yöntemiyle serbest demir testi veya bitmiş yüzey üzerinde suyla ıslatma testi ile temizlik için ASTM A380 ve kimyasal pasivasyon için ASTM A967 gibi tanınmış bir uygulamayı takip etmelidir.
Asitlenmiş ve pasifleştirilmiş borular, depolama sırasında temiz eldivenlerle taşınmalı ve karbon çeliğinden ayrılmalıdır, çünkü kaldırma ekipmanından veya kirli raftan toplanan demir kirliliği, daha sonra yanlış bir şekilde ana metale atfedilen pas lekelerinin klasik bir kaynağıdır. Uç kapakları ve aralıklı salmastra, taşıma sırasında deliği korur.
Yaygın Satın Alma Hataları
En sık karşılaşılan hata, ısıl işlem koşulu belirtilmeden kalitenin belirtilmesidir; bu durum, fabrikanın kaynaklı veya yalnızca gerilimi giderilmiş boru tedarikinde serbest kalmasına neden olur. İkincisi, gerçek tavlama sıcaklığı ve soğutma yöntemini listelemeden ASTM A312 gibi bir standardı alıntılayan bir sertifikayı kabul etmektir. Üçüncüsü, kaynak termal döngüsünde hayatta kalmak için 304L veya 316L'ye ihtiyaç duyulan kaynaklı yapı için 304 veya 316 sipariş etmektir. Dördüncüsü, sigma ve faz dengesizliği yalnızca metalografi ve darbe testinde görülebildiğinde, çekme testlerini geçen çift yönlü bir borunun uygun şekilde tavlandığını varsaymaktır. Beşincisi, aralığın tepesine yakın tekrarlanan geziler taneyi kabalaştırdığı ve düşük sıcaklıktaki tokluğu bozduğu için kayıtsız iki kez tavlanmış malzemenin yeniden kullanılmasına izin vermektir.
Bu boşlukları kapatan bir satın alma kontrol listesi kısadır: kalite ve UNS numarası, ürün spesifikasyonu ve baskısı, tavlama sıcaklığı aralığı ve soğutma yöntemiyle açıkça belirtilen ısıl işlem durumu, sertlik ve korozyon testi gereklilikleri, kaynak testi konumu ve teslimatta gerekli olan dokümantasyon seti.
SSS
S: Paslanmaz boru için çözelti tavlaması ile gerilim giderme arasındaki fark nedir?
Çözelti tavlama, karbürleri çözmek ve pasif filmi eski haline getirmek için boruyu 1040 ila 1150 derece C aralığına ısıtır ve ardından hızla soğur. Gerilim giderme, karbür yağış aralığının altında, genellikle yaklaşık 400 ila 600 derece C arasında kalır ve mikro yapıyı değiştirmeden yalnızca artık gerilimi hafifletir.
S: 304L boru kaynak sonrası tavlama yapılmadan kullanılabilir mi?
Pek çok hafif görev için evet, çünkü maksimum yüzde 0,030'luk düşük karbon içeriği, ısıdan etkilenen bölgede karbür oluşumunu sınırlar. Islak klorür servisi, yüksek saflıkta kimyasal hatlar veya sıhhi işler için, ısıyla oluşan renk tonunu gidermek ve yüzey filmini eski haline getirmek için kaynak sonrası dekapaj ve pasifleştirme yoluyla temizlik yapılması hala gereklidir.
S: Paslanmaz bir boru tavlama sonrasında neden yüksek sertlik değeri gösteriyor?
Genel nedenler, 425 ila 815 derece C aralığında yetersiz soğutma hızı, çözünme aralığının altında bir ıslatma sıcaklığı veya tavlama tamamlandığında çekmeden soğuk işlemin alıkonulmasıdır. Ürün spesifikasyon limitinin üzerindeki sertlik, ret veya yeniden tavlama nedenidir.
S: Dubleks 2205 boru için hangi tavlama sıcaklığı kullanılır?
İnce duvarlar için normal aralık, suyla söndürme veya yüksek hızlı hava ile 1020 ila 1100 derece C'dir. Sıcaklık, hacimce yaklaşık yüzde 35 ila 65'lik bir ferrit içeriğine ulaşacak şekilde ayarlanır ve sigma fazını önlemek için 700 ila 955 derece C'ye kadar yavaş soğutmadan kaçınılmalıdır.
S: Boru tavlama sıcaklığında ne kadar süre tutulmalıdır?
Pratik temel, kesit sıcaklığa ulaştıktan sonra duvar kalınlığının milimetresi başına 1,2 ila 2,5 dakikadır. Kesin rakam fırın tipine ve şarj ağırlığına bağlıdır ve bekletme süresi, varsayılmak yerine ısıl işlem kaydına kaydedilmelidir.
S: Çözelti tavlamanın doğru şekilde gerçekleştirildiğini hangi testler kanıtlıyor?
Yetersiz soğutma için sertlik testi ekranları, östenitik kaliteler için ASTM A262 uygulamaları hassasiyeti tespit eder, çift yönlü için ASTM A923 intermetalik faz ve tokluk kaybını tespit eder ve ASTM G48 ferrik klorür testi çukurlaşma direncini ölçer. Tane sınırı durumunun ve ferrit sayısının metalografik incelemesi tabloyu tamamlıyor.





